Minn Tecklenburg għal Malta: il-Konti Otto I u l-Ordni ta’ Malta

Il-Konti Otto I ta' Tecklenburg u l-kavallieri li darba kellhom jiggvernaw Malta

Ir-reġjun tal-vaganzi tagħna fit-Tecklenburger Land u l-gżira xemxija ta’ Malta jidhru żewġ dinjiet – u madankollu ħajta waħda torbothom flimkien tul aktar minn 800 sena. Ma tibdiex il-Belt Valletta, iżda hawn, fit-tramuntana tal-Ġermanja.

Fl-1245, il-Konti Otto I ta’ Tecklenburg ta razzett f’Lage – illum parti mill-muniċipalità ta’ Rieste, fit-tramuntana tat-Tecklenburger Land – lill-Ordni ta’ San Ġwann (il-Ġovanniti), il-kavallieri tal-Isptar ta’ San Ġwann ta’ Ġerusalemm. Minn dik id-donazzjoni twieldet il-Kmandarija ta’ Lage.

Il-Ġovanniti stabbilew ruħhom hemm qabel l-1260; sal-1262 kienu jgħixu tnax-il membru tal-ordni f’Lage. Fid-deċennji ta’ wara, il-kmandarija saret l-akbar dar tal-baljaġġ Renan-Westfaljan – sal-1341 kien hemm 45 aħwa – u kienet, flimkien ma’ Steinfurt, waħda mill-aktar insedjamenti importanti tal-ordni fit-tramuntana tal-punent kollha tal-Ġermanja: għanja, b’artijiet kbar u destinazzjoni ta’ pellegrinaġġ lejn is-„Salib ta’ Lage“, kurċifiss ikkonsagrat fl-1315.

Il-ġid iqajjem l-għira: fl-1384 il-Prinċep-Isqof ta’ Osnabrück ġiegħel jattakkaw il-kmandarija u jkeċċu l-kavallieri – attakk li ġablu l-iskomunika. Fl-1395 l-ordni reġa’ kiseb Lage u bnieha mill-ġdid.

Minn Lage għal Malta: is-salib bi tmien ponot

L-istess ordni li kien jaħdem l-għelieqi ta’ Lage kellu jħalli marka fl-istorja tad-dinja. Wara li tilfu Rodi fl-1522, l-Imperatur Karlu V tahom fl-1530 il-gżira ta’ Malta. Ħakmuha sal-1798, meta Napuljun keċċihom – u saru magħrufa mad-dinja kollha bħala l-Ordni Sovran Militari ta’ Malta. Is-simbolu tagħhom: is-salib bi tmien ponot li llum kulħadd isejjaħlu s-salib ta’ Malta.

Is-salib abjad li jtajjar fuq il-Belt Valletta huwa għalhekk l-istess simbolu li l-kavallieri darba waħlu fil-ħamrija ta’ Lage. Dan il-wirt għadu jidher illum: mill-1959, l-arma tal-muniċipalità ta’ Rieste turi l-bieb tal-fidda tal-kmandarija, inkurunat bis-salib ta’ San Ġwann bi tmien ponot.

Il-fidi wkoll baqgħet ħajja. Il-pellegrinaġġ lejn Lage ilu jsir madwar 800 sena: matul il-„Kreuztracht“, il-pellegrini jġorru salib antik ta’ madwar 135 kilogramma madwar il-knisja tal-pellegrinaġġ ta’ San Ġwann Battista. Il-kmandarija baqgħet dar tal-ordni sal-1810; il-binjiet tagħha tas-seklu 17, protetti bħala monument, jinsabu pittoreski bejn il-fosos mimlijin minn fergħa tax-xmara Hase.

Mill-appartamenti tal-vaganzi tagħna fi Brochterbeck, Rieste-Lage tinsab biss madwar 45 minuta bil-karozza lejn it-tramuntana – faċli tgħaqqadha ma’ ġurnata fil-lag Alfsee. Sew jekk tħossok miġbud lejn l-għoljiet kwieti tat-Tecklenburger Land jew lejn il-kosta xemxija ta’ Malta: qed timxi triq li l-kavallieri ta’ San Ġwann mxew ħafna qabel.

Żewġ pilastri tal-ordni: Lage u Steinfurt

Lage ma kinitx waħedha. Madwar 60 kilometru lejn il-lbiċ, fi Steinfurt, is-sinjuri ta’ Steinfurt kienu diġà waqqfu l-Kmandarija ta’ Steinfurt (Johanniterkommende Steinfurt) saħansitra qabel – fis-seklu 12, ferm qabel id-donazzjoni tal-Konti Otto. It-tnejn saru l-akbar u l-aktar djar b’saħħithom tal-ordni fir-reġjun, it-tnejn baqgħu ħajjin wara r-Riforma bħala gżejjer Kattoliċi, u t-tnejn ġew sekularizzati fi żmien Napuljun – Lage fl-1810, Steinfurt fl-1811.

Id-djar kienu amministrati f’distretti msejħa baljaġġi; kemm Lage kif ukoll Steinfurt kienu jappartjenu għall-Baljaġġ ta’ Westfalja (Ballei Westfalen). Parallel sorprendenti: fl-1341 kull kmandarija kellha eżattament 45 membru tal-ordni. Madankollu Steinfurt kienet id-dar prinċipali: minn madwar l-1400, il-kmandant (Komtur) ta’ Steinfurt kien ukoll il-kap tal-baljaġġ ta’ Westfalja – għalhekk il-kavallieri fuq l-art tal-Konti Otto f’Lage kienu taħt it-tmexxija ta’ Steinfurt. Kien biss wara l-Gwerra ta’ Tletin Sena li s-sede tal-baljaġġ marret Münster.

Siġra waħda tal-familja: id-dar ta’ Bentheim

Fl-aħħar mill-aħħar, anke l-familji li waqqfu ż-żewġ kmandariji l-kbar kienu qraba waħda. Meta l-Konti Otto I ta’ Tecklenburg miet fl-1263, il-linja maskili tiegħu ntemmet. Permezz ta’ bintu Heilwig, li kienet iżżewġet lil Otto II ta’ Bentheim-Tecklenburg, il-kontea ta’ Tecklenburg għaddiet għad-dar ta’ Bentheim.

Is-sinjorija ta’ Steinfurt ukoll waslet aktar tard f’din id-dar, li nqasmet f’żewġ fergħat qrib ħafna: Bentheim-Tecklenburg u Bentheim-Steinfurt – u wara l-1816 saħansitra l-proprjetà tal-kmandarija ta’ Steinfurt għaddiet għad-dar ta’ Bentheim-Steinfurt. Il-familji li għal sekli sħaħ sawru ż-żewġ djar tal-Ġovanniti kienu għalhekk friegħi tal-istess siġra tal-familja, li tmur lura sal-Konti Otto I. Mill-għelieqi tat-Tecklenburger Land sal-bastjuni ta’ Malta, kollha ġarrew l-istess salib bi tmien ponot.

Il-Wallbrücke fi Brochterbeck: Freistuhl u t-trattat tal-1236

Ir-rabta ma’ Malta ma tibdiex xi mkien ’il bogħod – tibda ftit minuti mixi mill-appartament tal-vaganzi tagħna, ħdejn il-Wallbrücke fi Brochterbeck. Fil-Medju Evu hawn kien hemm Freistuhl, qorti pubblika fil-beraħ fejn kienet tingħata l-ġustizzja u jinqatgħu t-tilwimiet.

Fl-1236, propju ħdejn il-Wallbrücke ġie konkluż u maħluf trattat bejn il-Kontea ta’ Tecklenburg u l-Isqfija ta’ Osnabrück. Temm il-kwistjoni ħarxa dwar id-dħul u l-privileġġi tal-avukazija ekkleżjastika (Kirchvogtei) ta’ Osnabrück – tilwima li kienet swiet għaljja lill-Konti Otto I. Fost il-ministerjali li ħalfu t-trattat kien hemm Konrad I ta’ Brochterbeck.

U hawn jingħalaq iċ-ċirku: huwa l-istess Konti Otto I ta’ Tecklenburg. Disa’ snin biss wara li għamel il-paċi ma’ Osnabrück ħdejn il-Wallbrücke, fl-1245 ta l-artijiet tiegħu lill-Ordni ta’ San Ġwann u waqqaf il-Kmandarija ta’ Lage (ara fuq). Il-pont ċkejken ta’ Brochterbeck u l-kavallieri li darba kellhom jiggvernaw Malta huma għalhekk żewġ kapitli tal-istess storja – b’differenza ta’ għaxar snin biss u ftit kilometri.

Illum il-Wallbrücke hija post kwiet fit-tarf tar-raħal – devjazzjoni qasira u sabiħa waqt soġġorn fl-appartament tal-vaganzi tagħna fi Brochterbeck.

Aħseb u ara: hemm ukoll l-istorja taż-żagħżugħ minn Brochterbeck li darba salva dan il-pont mit-twaqqigħ – għax ried jipprova magna tal-fax. Imma dik hi storja għal post għaliha …